Glutensiz Yaşam

Günümüzdeki yorumuyla ilk kez 1888’de tanımlanan Çölyak hastalığı (glutene duyarlı ince barsak hastalığı), genetik ve çevresel faktörlerin etkileşimi sonucu ortaya çıkan, immunolojik ve multifaktöriyel bir hastalıktır. Genetik olarak yatkın bireylerin gluten içeren buğday, arpa, çavdar ve yulaflı gıdaları almaları, yaşamın herhangi bir anında, önemli bir sağlık sorunu oluşturmaktadır.

Bu nedenle, çölyak bir çocukluk çağı hastalığı değildir. Glutenli gıdanın ilk verildiği günlerde başlayabileceği gibi 80 yaşında bile bilinmeyen nedenlerle aniden ortaya çıkabilir. Çölyaklı bireyler çok silik klinik tablolardan ölüme kadar değişen geniş bir yelpazede karşımıza çıkmaktadır.. Tanı gecikmesi boy kısalığı, barsak kanseri, kemik erimesi diyabet gibi farklı hastalıklara yol açabilmektedir.

Bu hastalığın tek tedavi yöntemi yaşam boyu glutensiz beslenmektir. İlaç tedavisi yoktur. Kuralına uygun bir diyet normal sürede ve sağlıklı bir yaşam sağlamaktadır. Çölyaklı bireyler için tanı konma aşamasında tıp camiası, tanıdan sonra ise gıda sektörü çok önemli ve yaşamsal roller oynamaktadır. Çölyak hastalığı günümüzde, dünyada en sık görülen kronik hastalıklardan biri olarak kabul edilmektedir. Ülkemizde sıklığı ile ilgili yeterli çalışma yoktur, ancak tıp çevrelerimizce 300-500’de bir olduğu tahmin edilmektedir.

Kalıtım yolu ile geçen ve ilerleyici zeka ve gelişim geriliği yapan bir metabolizma hastalığıdır. Dünyada görülme sıklığı 1:10.000’dir. Fenilketonurinin dünyada en çok görüldüğü ülke Türkiye’dir. Hastalığın Türkiye’deki görülme sıklığı 1:4.000’dir. Türkiye’de yılda yaklaşık 350-400 bebek fenilketonurli olarak doğmaktadır.

Yeni doğan bebeklerde topuktan alınan bir damla kan ile bu hastalığa erken teşhis konulabilmektedir. Erken teşhis konulan bebeklere fenilalanin amino asidi yönünden fakir diyet verilirse zeka geriliği tamamen önlenebilmektedir. Bu hastalığın yeni doğan döneminde taranması zorunludur ve tarama bütün Türkiye’yi kapsayacak şekilde organize edilmiştir.

Bu hastaların tedavisindeki en önemli sorun fenilalanin yönünden fakir proteinli gıdaların çok pahalı olmasıdır.